شرکت ملی گاز ایران که براساس وظیفه ذاتی، حوزه فعالیت فرآورش، انتقال و توزیع گاز طبیعی را عهده دار است، از سال ۱۳۹۹ مطابق مصوبه شورای اقتصاد، ماموریت و تکلیف جدیدی در زمینه بهینه‌سازی مصرف عهده‌دار شد که مطابق آن و در گام نخست، موضوع “افزایش کارایی موتورخانه‌ها” به این شرکت محول شد.
صفر تا صد بهسازی موتورخانه‌ها
اجرای طرح بهسازی موتورخانه‌ها، همسو با سیاست‌های کلان وزارت نفت مبنی‌بر بهینه‌سازی مصرف گاز طبیعی و در نتیجه کاهش آلودگی هوا و صرفه‌جویی در هزینه گازبهای مشترکان، همچنین ایجاد اشتغال در کشور در دستور کار قرارگرفت.
همسو با این مصوبه، مقرر شد با حمایت مالی و فنی آن دسته از مشترکان گاز طبیعی که سیستم موتورخانه مرکزی گرمایشی در اختیار دارند، نسبت به بررسی وضع فنی آنها به‌صورت رایگان اقدام شود. بدین‌ترتیب، شرکت ملی گاز ایران با این مصوبه بستر و سامانه‌ای فراهم کرد که طرح‌های بهینه‌سازی مصرف گاز مشترکان را آغاز کند.
اجرای طرح بهسازی موتورخانه‌ها، برای مصارف ۲۰۰۰ مترمکعب در سال و بالاتر درنظرگرفته و شامل خدمات اصلاح، نوسازی و بهینه‌سازی عملکرد موتورخانه‌ها برای افزایش راندمان حرارتی است و شرکت‌های مجری باید دارای رتبه یک تا پنج تاسیسات از سازمان برنامه و بودجه و یا تاییدیه از صنف شوفاژ کاران باشند.
با اختصاص و پرداخت هزینه‌های لازم توسط شرکت ملی گاز ایران، سیستم موتورخانه مشترکان در بخش‌های سرویس و تنظیم مشعل، عایق‌کاری تاسیسات و نصب دستگاه ضدرسوب مغناطیسی ارزیابی، اصلاح و بهینه‌سازی می‌شوند.
سال ۱۴۰۱ با ویرایش مصوبه بهسازی موتورخانه‌ها، حوزه‌های بهینه‌سازی در موتورخانه‌های مشترکان توسعه داده شد و راهکارهای طرح از سه مورد، در طراحی جدید به ۹ راهکار ارتقا یافت. بدین ترتیب اختیار شرکت ملی گاز ایران برای تعریف پروژه‌های بهسازی در سقف یارانه درنظرگرفته شده در مصوبه شورای اقتصاد باز شد.
از استقبال مشترکین تا آمار رو به رشد
براساس اعلام سعید توکلی، مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران، تعداد واحد و میزان صرفه‌جویی از محل بهسازی موتورخانه‌ها حکایت از روند روبه‌رشد و استقبال مشترکان از اجرای این طرح دارد. از سال ۱۴۰۰ تاکنون ۱۲۵ هزار و ۸۰۰ واحد موتورخانه در سراسر کشور بهسازی شده که میزان صرفه‌جویی حاصل از آن ۷۳۹ میلیون و ۷۰۴ هزار مترمکعب بوده است.
مطابق آمار ارائه شده از معاونت بهینه‌سازی مصرف گاز مشترکین در شرکت ملی گاز ایران، تعداد بهینه‌سازی موتورخانه‌ها در سال ۱۴۰۰ شامل ۱۹ هزار و ۸۰۰ واحد و میزان پیش بینی صرفه‌جویی حاصل از آن ۱۱۶ میلیون و ۴۲۴ میلیون مترمکعب بوده است. سال ۱۴۰۱ نیز تعداد موتورخانه‌های بهسازی شده به ۴۲ هزار و ۳۰۰ واحد رسیده و آمار صرفه‌جویی ۲۴۸ میلیون و ۷۲۴ میلیون مترمکعبی را به همراه داشته است. یک سال پس از آن با رشد آماری در تعداد و میزان مصرف موتورخانه‌ها، با بهسازی ۱۸ هزار موتورخانه صرفه‌جویی ۱۰۵ میلیون و ۸۴۰ میلیون مترمکعبی حاصل شد. با روند رو به رشد عملکردی شرکت ملی گاز ایران در سال ۱۴۰۳ نیز شاهد بهسازی ۲۱ هزار و ۴۰۰ واحدی موتورخانه بودیم که دستاورد آن ۱۲۵ میلیون و ۸۳۲ مترمکعبی گاز بود. پارسال (۱۴۰۴) نیز با ثبت عملکردی چشمگیر، شرکت ملی گاز ایران موفق به بهسازی ۲۲ هزار و ۸۰۰ واحد و هوشمندسازی ۱۵۰۰ موتورخانه شد که از محل آن دستاورد بهینه‌سازی مصرف انرژی با صرفه جویی ۱۴۲ میلیون و ۸۸۴ مترمکعبی شد.
کدام استان‌ها پیشتاز شدند
در این میان بهترین عملکرد از میان استان‌های کشور در بخش بهسازی موتورخانه‌ها به ترتیب به استان‌های اصفهان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی اختصاص دارد. همچنین در حوزه هوشمندسازی موتورخانه‌ها، استان‌های خراسان، کردستان و مازندران بالاترین آمار عملکردی را رقم زدند.
براساس برآورد و بررسی‌های انجام شده، غالب شرکت‌ها، ادارات و اماکن عمومی و بخش قابل توجهی از مجتمع‌های مسکونی در کشور از سیستم موتورخانه برخوردار هستند، از این‌رو به عنوان اولین طرح، بهسازی موتورخانه‌ها در دستور کار قرار گرفت و پروژه آغاز شد.
گام هوشمندسازی موتورخانه‌ها
یکی دیگر از اهداف اجرای این طرح، کاهش مصرف انرژی از طریق مدیریت مصرف انرژِی در موتورخانه‌ها است که براساس آن، دستگاه سیستم هوشمند نصب می‌شود تا موتورخانه متناسب با دمای محیط کار کند و قابلیت برنامه ریزی زمانی را دارد. سیستم هوشمند موتورخانه یک سیستم کنترل پیشرفته است که با اضافه شدن به موتورخانه‌های سنتی، از طریق حسگرها ، الگوریتم هوشمند و برنامه‌ریزی دقیق، عملکرد تجهیزات موتورخانه ( بویلر ، پمپ ها ، مشعل ها و …) را بهینه‌سازی می‌کند.
طرح هوشمدسازی موتورخانه‌ها، مکمل طرح بهسازی موتورخانه است که باید در مجتمع‌ها و اماکنی صورت گیرد که طرح بهسازی در آنها انجام شده است، اگر چه در زمینه هوشمندسازی موتورخانه‌ها در ابتدا چالش‌هایی وجود داشت از جمله اینکه استانداردی برای هوشمندسازی دستگاه‌های موتورخانه وجود نداشت که در این زمینه شرکت ملی گاز ایران با همکاری شرکت گاز استان کردستان و جهاد دانشگاهی سندی را برای استانداردسازی با تعیین شرایط استاندارد برای این سیستم‌ها طراحی کرد و پس از آن با همکاری آزمایشگاه‌های معتبر دستگاه‌های ساخته شده در کشور موردآزمایش قرار گرفت و پس از مراحل مختلف موفق به دریافت تاییدیه شرکت ملی گاز شده و این پروژه نیز به طور رسمی آغاز شد.
در همین زمینه گزارش معاونت بهینه‌سازی مصرف گاز مشترکین در شرکت ملی گاز ایران هوشمندسازی ۱۵۰۰ واحد موتورخانه در سطح کشور را نشان می دهد که این آمار تنها به پارسال (۱۴۰۴) اختصاص دارد.
گواهینامه انرژی برای سرمایه‌گذاران
براین اساس، با توجه به راه اندازی بورس انرژی، سرمایه‌گذاران در صورت دریافت گواهینامه انرژی می‌توانند در دو طرح سرمایه گذاری کرده و گواهینامه را در بورس به فروش رسانده و هزینه سرمایه‌گذاری خود را تامین کنند.
البته تفاوت‌های عمده میان طرح‌های دارای مصوبه شورای اقتصاد و طرح‌هایی که تحت عنوان شرکت‌های کارور فعالیت خواهند کرد، وجود دارد. در حال حاضر طرح‌های دارای مصوبه شورای اقتصاد تجهیزمحور هستند و به عنوان نمونه با تعویض یک بخاری با برچسب انرژی A در منزل یک مشترک به مدت پنج سال هر سال ۴۶۶ مترمکعب گواهی به عامل صرفه‌جویی ارائه می‌شود، فارغ از اینکه بخاری مورد مصرف، صرفه‌جویی بیشتر یا کمتر داشته باشد، به ازای سرمایه‌گذاری انجام شده، گواهی صرفه جویی صادر می شود؛ اما در مدل شرکت‌های کارور، با توجه به صرفه‌جویی محور بودن طرح‌ها، فارغ از اینکه میزان سرمایه‌گذاری شرکت کارور چه میزان است در ازای میزان گاز صرفه‌جویی شده، گواهی صادر خواهد شد.